Een verzorgende merkt dat een cliënt steeds minder eet. Een arts ziet dat medicatie mogelijk een droge mond veroorzaakt. De logopedist wordt betrokken vanwege slikproblemen. En de tandarts ziet een mondprobleem dat behandeld kan worden.

In de palliatieve fase komen verschillende disciplines rondom een cliënt samen. Ieder vanuit een eigen expertise en met hetzelfde uitgangspunt: de zorg zo goed mogelijk laten aansluiten bij wat op dat moment comfort en kwaliteit van leven biedt. Maar weten zij elkaar ook op het juiste moment te vinden?

Waarom mondzorg om samenwerking vraagt

Mondproblemen staan in de palliatieve fase zelden op zichzelf. Een droge mond kan bijvoorbeeld samenhangen met medicatie of verminderde vochtinname. Pijn in de mond kan invloed hebben op eten en drinken. En achter slikproblemen kunnen verschillende oorzaken schuilgaan.

Daardoor raakt mondzorg al snel aan meerdere onderdelen van de zorg. Wat een zorgmedewerker tijdens een dagelijks zorgmoment signaleert, kan relevante informatie zijn voor een arts, mondzorgprofessional, logopedist of diëtist. Juist door observaties en expertise bij elkaar te brengen, ontstaat een completer beeld van wat er speelt en welke zorg op dat moment passend is.

Wanneer verschillende expertises samenkomen

Vanuit onze ervaring binnen zorginstellingen zien we hoe waardevol korte lijnen rondom mondzorg kunnen zijn. Zorgmedewerkers staan dagelijks dicht bij de cliënt en merken veranderingen vaak als eerste op. Artsen en verpleegkundig specialisten kunnen medische oorzaken meewegen. Mondzorgprofessionals brengen specifieke kennis van de mondgezondheid in. Een logopedist of diëtist kan vanuit slikken, eten en drinken een ander perspectief toevoegen.

Ook de naasten, familie of mantelzorgers kunnen een belangrijke rol hebben. Zij kennen iemand vaak al jarenlang en kunnen veranderingen in gedrag, eten of comfort herkennen die voor anderen minder snel opvallen. De meerwaarde zit daarmee niet alleen in ieders afzonderlijke expertise, maar juist in het samenbrengen van die verschillende perspectieven.

Als de situatie verandert, verandert de afweging mee

In de palliatieve fase kan wat passend is bovendien veranderen. Waar op het ene moment een behandeling verlichting kan bieden, kan later comfortgerichte mondzorg beter aansluiten bij de situatie en wensen van de cliënt.

Dat vraagt om afstemming. Niet alleen over de mondklacht zelf, maar ook over de belastbaarheid van de cliënt, de fase van palliatieve zorg en wat de cliënt en naasten belangrijk vinden. Goede samenwerkingsafspraken helpen om die afweging met de juiste mensen en op het juiste moment te kunnen maken.

Hoe geef je die samenwerking een vaste plek?

Daarmee ontstaat ook een organisatorische vraag: hoe zorg je ervoor dat samenwerking rondom mondzorg niet afhankelijk is van het moment, maar een vaste plek krijgt binnen de zorg?

In de whitepaper ‘Mondzorg in de palliatieve zorg: van richtlijn naar praktijk’ gaan we daar uitgebreider op in. We brengen de rollen van de verschillende betrokkenen in kaart en laten zien hoe samenwerking, structurele inbedding en praktische implementatie op elkaar aansluiten. De implementatiekaarten helpen om vervolgens te kijken wat binnen de eigen organisatie al goed staat en waar nog mogelijkheden liggen.

05-08-2026 Mondzorg in de palliatieve fase Als zorgmedewerker zie je de cliënt dagelijks en ben je vaak als eerste degene die veranderingen in de mond opmerkt. Door tijdi… Lees verder 02-07-2026 “Juist in de complexiteit vind ik mijn kracht” – Jelena, Tandarts geriatrie Doorzettingsvermogen loopt als een rode draad door haar loopbaan. Jelena vertelt hoe zij haar plek vond binnen de geriatrische … Lees verder

Op de hoogte blijven?

Wil je regelmatig geïnformeerd worden over wat er speelt op het gebied van mondzorg voor zorgafhankelijke mensen? Schrijf je dan hier in voor onze nieuwsbrief.

Home

Goede mondzorg blijft ook in de palliatieve fase belangrijk. Niet omdat genezing centraal staat, maar omdat een gezonde mond bijdraagt aan comfort en kwaliteit van leven. Mondproblemen, zoals een droge mond, pijn of slikproblemen, kunnen eten, drinken en spreken bemoeilijken en veel ongemak veroorzaken.

Als zorgmedewerker zie je de cliënt dagelijks en ben je vaak als eerste degene die veranderingen in de mond opmerkt. Door tijdig te signaleren en passende mondzorg te bieden, kun je veel betekenen voor het comfort van de cliënt. De richtlijn ‘Mondproblemen en slikstoornissen in de palliatieve fase’ beschrijft een praktische aanpak in drie stappen: signaleren, beslissen en handelen. In dit artikel lees je hoe je deze stappen toepast in de dagelijkse zorg.

Signaleren

Waar let je op?

Veel cliënten vertellen niet uit zichzelf dat zij mondklachten hebben. Daarom is het belangrijk om tijdens de dagelijkse verzorging ook de mond te observeren. Vraag ook regelmatig of de cliënt klachten ervaart. Een eenvoudige vraag als “Heeft u last van uw mond?” kan al veel informatie opleveren, omdat cliënten mondklachten niet altijd uit zichzelf benoemen.

Let bijvoorbeeld op:

• een droge of plakkerige mond;
• pijn of een branderig gevoel;
• witte aanslag;
• wondjes;
• rood of bloedend tandvlees;
• slechte adem;
• moeite met kauwen of slikken;
• een gebitsprothese die niet goed meer zit

Beslissen

Wanneer overleg je?

Herken je één of meer van de signalen hierboven? Dan is het belangrijk om de mondzorg af te stemmen op de klachten en de situatie van de cliënt. Vaak kun je zelf al veel doen om het comfort te verbeteren. Blijven klachten bestaan of nemen ze toe, overleg dan met een arts of mondzorgprofessional.

Schakel in ieder geval hulp in wanneer:

• De cliënt aanhoudende pijn heeft
• Je witte aanslag of een schimmelinfectie vermoedt
• Wondjes niet genezen
• Slikproblemen toenemen
• De cliënt niet meer wil of kan meewerken aan de mondzorg
• Je twijfelt over de juiste aanpak

Handelen

Wat kun je zelf doen?

Vaak zijn het juist de kleine handelingen die het verschil maken. Door de mond dagelijks zorgvuldig te verzorgen, kun je klachten helpen voorkomen of verlichten. Kijk daarbij altijd naar wat de cliënt nog zelf kan en wil doen. Soms is een uitgebreide poetsbeurt te belastend en is een korte, zachte mondverzorging op dat moment passender. Het belangrijkste is dat de mond schoon en comfortabel blijft.

Dagelijkse mondverzorging
Poets de tanden of het gebit met een zachte tandenborstel en reinig een eventuele prothese dagelijks. Is poetsen niet meer goed mogelijk, dan kun je de mond voorzichtig reinigen met een vochtig gaasje.

Droge mond
Een droge mond is één van de meest voorkomende mondproblemen in de palliatieve fase. Regelmatig bevochtigen helpt vaak om het comfort van de cliënt te verbeteren. Gebruik hiervoor kleine slokjes water, een mondspray, gel of een nat gaasje. Vergeet ook de lippen niet; een lippenbalsem helpt uitdroging voorkomen.

Samen zorgen voor comfort

Goede mondzorg is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Door veranderingen in de mond tijdig te bespreken met collega’s, de arts of een mondzorgprofessional kan passende zorg op tijd worden ingezet. Ook familie en mantelzorgers kunnen bijdragen aan de dagelijkse mondverzorging. Door samen aandacht te houden voor de mond, lever je een waardevolle bijdrage aan wat in de palliatieve fase centraal staat: comfort, waardigheid en kwaliteit van leven.

Downloads

Praktische hulpmiddelen

Gebruik onze praktische hulpmiddelen als ondersteuning bij mondzorg in de palliatieve fase.

Poster: Mondzorg in de palliatieve fase Twijfel je soms wat je kunt doen bij mondproblemen in de palliatieve fase? Deze poster helpt je om veelvoorkomende signalen snel te herkennen en geeft praktische handvatten voor passende mondverzorging. Whitepaper: Mondzorg in de palliatieve zorg Hoe zorg je ervoor dat mondzorg ook in de laatste levensfase structureel onderdeel blijft van goede zorg? In deze verdiepende whitepaper lees je hoe je mondzorg binnen de palliatieve zorg praktisch én organisatiebreed kunt organiseren.

Op de hoogte blijven?

Wil je regelmatig geïnformeerd worden over wat er speelt op het gebied van mondzorg voor zorgafhankelijke mensen? Schrijf je dan hier in voor onze nieuwsbrief.

Home

Doorzettingsvermogen loopt als een rode draad door haar loopbaan. Na haar verhuizing van Bosnië en Herzegovina naar Nederland in 2013 volgden jaren van studeren, examens en onzekerheid voordat zij opnieuw als tandarts aan de slag kon. Uiteindelijk vond zij haar plek binnen de geriatrische mondzorg, waar techniek en menselijk contact hand in hand gaan. Vooral het werken met kwetsbare ouderen en cliënten met dementie geeft haar dagelijks voldoening. “Niet alleen de behandeling telt, maar vooral dat iemand zich gezien en gehoord voelt.”

Een grote stap, zowel privé als professioneel

Jaren lang ervaring opgedaan

“Na mijn studie ben ik eerst als vrijwilliger aan de slag gegaan. In die periode heb ik veel geleerd over het werken met verschillende doelgroepen en hoe belangrijk goede communicatie en geduld zijn in de zorg. Het vrijwilligerswerk heeft mij niet alleen ervaring gegeven, maar ook laten zien hoeveel voldoening het geeft om echt iets voor mensen te kunnen betekenen. Daarna heb ik enkele jaren gewerkt in een reguliere tandartspraktijk in Bosnië en Herzegovina. Daar heb ik brede ervaring opgedaan binnen de algemene tandheelkunde en geleerd om zelfstandig te werken, snel beslissingen te nemen en cliënten op hun gemak te stellen.
In 2013 ben ik naar Nederland verhuisd.

Dat was een grote stap, zowel privé als professioneel. Om hier als tandarts aan de slag te kunnen, moest ik mijn diploma laten waarderen en het volledige traject voor buitenlandse tandartsen doorlopen om mijn BIG-registratie te behalen. Dat traject was veel intensiever en moeilijker dan ik van tevoren had verwacht. Naast het leren van de Nederlandse taal moest ik mij ook verdiepen in het Nederlandse zorgsysteem, de richtlijnen en de manier van communiceren met cliënten en collega’s.

Dat waren soms zware jaren

Toch heb ik nooit opgegeven

Het heeft mij uiteindelijk vijf jaar gekost om alle examens, toetsen en taalvereisten succesvol af te ronden. Dat waren soms zware jaren, vol onzekerheid, stress en hard werken. Ik combineerde studeren met het opbouwen van een nieuw leven in Nederland, en er waren momenten waarop ik dacht dat ik het misschien niet zou halen. Toch heb ik nooit opgegeven. Juist die periode heeft mij veel doorzettingsvermogen, discipline en zelfvertrouwen gegeven. Achteraf gezien heeft het mij niet alleen sterker gemaakt als tandarts, maar ook als persoon.

Dit werk geeft mij veel meer voldoening

Mobiele mondzorgpraktijk voor ouderen in verpleeghuizen

Na het behalen van mijn BIG-registratie in Nederland ben ik gaan werken in verschillende reguliere tandartspraktijken en met toeval in een mobiele mondzorgpraktijk voor ouderen in verpleeghuizen. In het begin was deze doelgroep voor mij nog vrij onbekend. Tijdens mijn opleiding had ik weinig ervaring opgedaan met kwetsbare ouderen en ik wist eigenlijk nog niet goed wat passende mondzorg voor deze cliënten precies inhield. Al snel merkte ik echter dat dit werk mij veel meer voldoening gaf dan de reguliere praktijk. Na iedere werkdag ging ik naar huis met het gevoel dat ik echt iets betekenisvols had gedaan. Veel cliënten waren oprecht dankbaar en blij wanneer ik langskwam. Soms was een behandeling niet eens het belangrijkste, maar juist het persoonlijke contact, het geven van aandacht en het creëren van vertrouwen.

Home

Voor kwetsbare ouderen is goede mondzorg niet vanzelfsprekend. Dementie, lichamelijke achteruitgang of complexe medische problematiek maken een bezoek aan de tandartspraktijk vaak lastig. Mondhygiënist-Geriatrie Maaike van Helvoirt-Bisschop zet zich dagelijks in voor deze groep cliënten. Ze werkt ambulant in zorginstellingen én in de algemene praktijk, en vertelt waarom juist de combinatie van preventie, persoonlijk contact en multidisciplinaire samenwerking haar vak zo bijzonder maakt.

“Ik wilde eigenlijk tandarts worden”

Voor Maaike begon de interesse in de mondzorg al op jonge leeftijd. “Ik wilde eigenlijk altijd tandarts worden,” vertelt ze. “Ik ben begonnen als tandartsassistent, daarna de opleiding mondhygiëne gaan doen en had het idee om vervolgens tandheelkunde te studeren. Maar tijdens de opleiding merkte ik dat mondhygiëne veel beter bij mij paste.”

Juist het preventieve karakter van het vak sprak haar aan. “Als mondhygiënist begeleid je cliënten langdurig. Je ziet iemand meerdere keren per jaar, bouwt een band op en bent betrokken bij het hele traject rondom mondgezondheid. Dat vind ik mooi. Niet alleen behandelen als er al problemen zijn, maar juist proberen problemen te voorkomen.”

Volgens Maaike vraagt dat om meer dan alleen vakinhoudelijke kennis. “Je moet mensen kunnen meenemen in gedragsverandering. Niet iedereen overtuig je op dezelfde manier. Dat sociale en communicatieve aspect vind ik interessant.”

Achter ieder gebit zit een mens

Een vak waarin je mensen leert kennen

Inmiddels werkt Maaike al ruim vijftien jaar binnen de mondzorg. Nog altijd kiest ze bewust voor langdurige samenwerkingen binnen dezelfde praktijken. “Ik vind het belangrijk om echt een band op te bouwen met cliënten en collega’s.”

Die verbinding gaat volgens haar verder dan alleen mondzorg. “Je leert mensen echt kennen. Je hoort verhalen over kinderen, kleinkinderen en hoe het thuis gaat. Achter ieder gebit zit een mens.”

Dat is volgens haar ook een verschil met veel reguliere tandheelkundige behandelingen. “In de mondhygiëne heb je vaak langere afspraken en meer ruimte voor gesprek. Dat geeft je de kans om mensen beter te begrijpen en behandelingen daarop aan te passen.”

In de algemene praktijk merkt ze bovendien dat die langdurige relatie helpt bij preventie. “Wanneer iemand jou vertrouwt, staan mensen vaak meer open voor adviezen of veranderingen in hun mondverzorging.”

Je leert ook hoe je cliënten begeleidt

Mondzorgkunde: intensief en praktijkgericht

Maaike volgde de opleiding Mondzorgkunde in Nijmegen. Ze omschrijft die periode als intensief. “Het waren lange dagen, veel theorie en veel oefenen in de kliniek. Je moest echt aanpoten.”

Vooral de combinatie van theorie en praktijk is haar bijgebleven. “Je leert niet alleen technische vaardigheden, maar ook hoe je cliënten begeleidt en behandelt.”

In het laatste deel van de opleiding kon ze zich verdiepen in specifieke doelgroepen, waaronder ouderen en mensen met een beperking. Tijdens haar stage in de ouderenzorg viel alles op zijn plek. “Daar ontdekte ik dat dit werk echt bij mij paste.” Een onderdeel dat haar goed is bijgebleven, was de samenwerking met verpleegkundestudenten. “Wij leerden hen over mondzorg en poetsinstructies. Zij leerden ons juist hoe je mensen helpt verplaatsen of ondersteunt bij lichamelijke beperkingen. Dat soort kennis is in de geriatrie heel waardevol.”

Ook een stage in Zweden gaf haar een andere kijk op ouderenzorg. “Daar was geriatrie veel zichtbaarder binnen de opleiding. Mondzorgprofessionals gingen met mobiele koffers het verzorgingshuis in en stages binnen de ouderenzorg waren vanzelfsprekend onderdeel van het curriculum.”

In de geriatrie voelde ze zich zekerder

De overstap naar de geriatrie

Na haar afstuderen werkte Maaike eerst enkele jaren in de algemene praktijk. “Ik wilde ervaring opdoen voordat ik de geriatrie in ging.” Die eerste jaren waren leerzaam. “Als starter wil je graag behandelen volgens de protocollen zoals je die op school hebt geleerd. Maar cliënten zijn vaak gewend aan een andere werkwijze. Dan moet je zoeken naar een balans tussen wat jij wil bereiken en wat voor een patiënt haalbaar is.”

Toen ze later in de geriatrie ging werken, voelde ze zich zekerder. “Je hebt dan al meer ervaring en werkt vaak samen met collega’s die dezelfde situaties herkennen. Daardoor kun je makkelijker overleggen en van elkaar leren.”

In 2014 startte Maaike bij MondzorgPlus, een organisatie die mondzorg biedt aan zorgafhankelijke cliënten. Daar werkt ze nog steeds.

Ze voelen zich veiliger

Mondzorg op locatie

Als ambulant mondhygiënist werkt Maaike op locatie in zorginstellingen. Vaak behandelt ze cliënten gewoon op hun eigen kamer.

“Dat werkt rustiger,” legt ze uit. “Voor mensen met dementie is een vertrouwde omgeving belangrijk. Je hoeft iemand niet te verplaatsen naar een behandelkamer vol prikkels. Op de eigen kamer herkennen mensen hun spullen en voelen ze zich veiliger.”

Een werkdag begint meestal met overleg met de zorg. “Je bespreekt bijzonderheden, kijkt in dossiers en stemt af wat er speelt. Daarna begin je met behandelen.”

In het hele traject van behandelingen werkt ze nauw samen met de tandarts. “De tandarts maakt het mondzorgplan en ik voer dat uit. Als ik tijdens een behandeling iets signaleer, zoals een caviteit, drukplek of schimmelinfectie, overleg ik hoe we dat verder oppakken.”

Op een andere manier contact maken

Werken met dementie vraagt aanpassingsvermogen

Veel cliënten van Maaike hebben dementie. Dat vraagt om een andere benadering dan in de algemene praktijk met reguliere cliënten. “Sommige mensen begrijpen niet meer wie je bent of waarom je iets in hun mond wilt doen. Dan moet je op een andere manier contact maken.”

Daarbij speelt non-verbale communicatie een grote rol. “Ik kijk continu naar mimiek, ademhaling en lichaamstaal. Hoe reageert iemand? Wanneer moet je even stoppen? Wanneer kun je verder?” Soms helpen kleine prikkels om herkenning op te roepen. “Ik laat bijvoorbeeld eerst een tandenborstel zien of doe een beetje tandpasta op de lippen zodat de smaak herinneringen oproept. Bij sommige cliënten werkt bekende muziek of een bepaald voorwerp uit huis rustgevend.”

Volgens Maaike draait het vooral om afstemmen op de persoon tegenover je. “Je moet accepteren dat niet iedere behandeling verloopt zoals je vooraf had bedacht. Soms kan een behandeling ook niet doorgaan.”

Medische factoren spelen een grotere rol

Andere keuzes dan in de algemene praktijk

Binnen de geriatrie draait het niet altijd om het meest perfecte behandelresultaat. “Je kijkt veel breder,” zegt Maaike. “Wat kan iemand lichamelijk nog aan? Hoe belastend is een behandeling? Wat past bij iemands levensfase?” Dat vraagt soms om andere keuzes. “Bij een jongere patiënt kies je misschien sneller voor een uitgebreid behandeltraject. Bij kwetsbare ouderen weeg je continu af wat nog haalbaar en zinvol is.”

Ook medische factoren spelen een grotere rol. “Veel ouderen gebruiken meerdere medicijnen, hebben slikproblemen of andere aandoeningen die invloed hebben op de mondgezondheid.” Volgens Maaike vraagt dat om maatwerk. “Soms pas je de behandelstoel aan omdat iemand niet goed plat kan liggen. Soms plan je kortere afspraken of neem je meer rustmomenten tussendoor.”

Je kijkt niet alleen naar het gebit

Mondzorg als onderdeel van totale gezondheid

Binnen de geriatrie ziet Maaike steeds duidelijker hoe belangrijk mondzorg is binnen de algemene gezondheid. “We signaleren regelmatig problemen die verder gaan dan de mond,” vertelt ze. “Bijvoorbeeld gewichtsverlies, slikproblemen of veranderingen in gedrag.” Daarom zoekt ze actief samenwerking met andere zorgverleners. “Soms neem ik contact op met een huisarts, logopedist of diëtist. Bijvoorbeeld wanneer iemand zich vaak verslikt of niet goed meer eet.”

Ook in de algemene praktijk probeert ze signalen van kwetsbaarheid eerder te herkennen. “Je kijkt niet alleen naar het gebit, maar ook naar mobiliteit, geheugen, voeding en het sociale netwerk van iemand.” Volgens Maaike kan de mondzorgprofessional daarin een belangrijke rol spelen. “Wij zien cliënten vaak regelmatig, ook wanneer ze verder weinig contact hebben met zorgverleners. Daardoor kun je veranderingen soms vroeg opmerken.”

De meerwaarde zit in een bredere blik

De titel Mondhygiënist-Geriatrie

Maaike behoort tot een kleine groep professionals in Nederland met de titel Mondhygiënist-Geriatrie. Om die titel te behalen volgde ze een uitgebreid portfoliotraject. “Ik heb casussen beschreven, literatuuronderzoek gedaan en veel gereflecteerd op mijn eigen handelen,” vertelt ze. “Dat traject gaf verdieping in samenwerking, zorgplanning en complexe casuïstiek.”

Het traject duurde meerdere jaren en vroeg veel zelfreflectie. “Je kijkt kritisch naar je eigen handelen en leert verder kijken dan alleen het mondhygiënische deel van de behandeling.” De meerwaarde zit vooral in die bredere blik, aldus Maaike. “Je leert verbanden leggen tussen mondgezondheid, algemene gezondheid en kwaliteit van leven.”

Durf anders te kijken naar succes

Een vakgebied dat blijft groeien

Volgens Maaike wordt geriatrische mondzorg de komende jaren steeds belangrijker. “Mensen worden ouder en behouden langer hun eigen tanden. Tegelijkertijd wonen ouderen langer thuis en komen ze vaak pas laat in beeld.” Daardoor ziet ze cliënten met steeds complexere problematiek. “Mondzorg raakt dan soms op de achtergrond, terwijl het juist invloed heeft op eten, spreken, comfort en gezondheid.”

Voor collega’s die nieuwsgierig zijn naar de ouderenzorg heeft ze een duidelijke boodschap: “Loop eens mee in een zorginstelling of volg een scholing over geriatrie. Het is een vakgebied waarin je echt iets kunt betekenen.”

En het belangrijkste? “Durf anders te kijken naar succes. Soms zit de grootste winst niet in een perfecte behandeling, maar in het vertrouwen dat je hebt opgebouwd.”

Home

De richtlijn Mondproblemen en slikstoornissen in de palliatieve fase is begin 2025 vernieuwd. Hoe kunnen zorgverleners, mondzorgprofessionals en naasten samen zorgen voor comfort, hygiëne en waardigheid in de laatste levensfase?

In de MondzorgPodcast delen Ellen de Nijs, verpleegkundig specialist palliatieve zorg bij het Expertisecentrum Palliatieve Zorg, LUMC en Carlijn Donderwinkel-Veldhuis, manager Kwaliteit en Veiligheid bij Pro-Da Mondzorg, hun kennis en ervaring.

en samengevat in de PalliArts-app.

Hoe signaleer je mondproblemen?

Signaleren begint vaak met kleine observaties en het stellen van gerichte vragen. Mondklachten worden namelijk zelden spontaan genoemd. Veel cliënten praten wel over pijn of vermoeidheid, maar niet over hun mond. Daarom is het belangrijk om hier actief naar te vragen en mondzorg bewust onderdeel te maken van de dagelijkse aandacht.

Bij cliënten met dementie of een verstandelijke beperking is goed kijken extra belangrijk. “Als iemand slecht eet of drinkt, kan dat duiden op pijn in de mond,” vult Carlijn aan. Een uitgebreide inspectie hoeft daarbij niet altijd. Ellen benadrukt dat eenvoudige handelingen vaak voldoende zijn: “Even vragen of iemand de tong wil uitsteken of kort in de mond kijken is vaak al genoeg om te zien of er iets speelt.”

Een schone mond blijft de basis. Met kleine, haalbare handelingen kun je veel klachten voorkomen. Toch lukt het in de dagelijkse zorg niet altijd om hier voldoende tijd voor te maken. Bewustwording helpt om mondzorg, juist in deze fase, structureel aandacht te geven.

Mondzorg in de stervensfase

In de stervensfase verschuift de aandacht van behandelen naar comfort. Het gaat niet meer om ingrepen, maar om verlichting van ongemak. Carlijn legt uit: “Je wilt dat iemand in deze laatste dagen geen pijn of droog gevoel in de mond heeft. Als poetsen niet meer lukt, kun je met kleine handelingen, zoals voorzichtig reinigen met een gaasje of de mond vochtig houden, al veel betekenen.”

Ellen vult aan: “Het gaat om comfort op het moment zelf, niet meer om morgen of overmorgen. Het vochtig houden van de mond en het insmeren van de lippen geeft vaak direct verlichting. Bovendien zijn het waardevolle momenten van nabijheid: naasten vinden het fijn om dit te doen, het is een betekenisvolle manier om iets te kunnen bijdragen.”

Wanneer iemand weerstand laat zien, vraagt dat om zorgvuldigheid. Ellen: “In deze fase gaat het er niet om dat iets per se lukt, maar dat het goed voelt voor de cliënt.”

Goede mondzorg vraagt om samenwerking

Goede mondzorg in de palliatieve en stervensfase vraagt om samenwerking tussen verschillende disciplines. In de richtlijn is dan ook veel aandacht voor de rol van de specialist ouderengeneeskunde, verpleegkundig specialisten, logopedisten, diëtisten en mondzorgprofessionals. “Het gaat erom dat iedereen weet wat hij kan bijdragen,” zegt Ellen. “Of het nu gaat om medicatie, voeding of dagelijkse verzorging. Je doet het samen.”

Ook familie en naasten spelen hierin een belangrijke rol. Carlijn: “Zij kunnen helpen met kleine, betekenisvolle handelingen zoals het vochtig houden van de mond of het poetsen van de tanden. We geven ze graag uitleg en begeleiding, zodat ze zich zeker voelen in wat ze doen.”

Zowel MondzorgPlus als Pro-Da ondersteunen zorgteams met scholing, coaching on the job en trainingen over mondzorg in de palliatieve fase. “Vraag naar mondklachten, kijk in de mond en weet dat elke kleine handeling verschil maakt,” besluit Ellen. Carlijn vult aan: “Lukt het vandaag niet, dan is er morgen weer een dag.”

Luister op Spotify

Benieuwd naar het hele gesprek met Ellen en Carlijn? Luister de aflevering ‘Mondzorg in de laatste levensfase’ van de MondzorgPodcast via Spotify. Daar vind je ook eerdere afleveringen terug. Volg ons en blijf als eerste op de hoogte van nieuwe afleveringen.

Relevante artikelen

27-11-2025 Richtlijn voor palliatieve mondzorg: wat betekent dat in de praktijk? De richtlijn Mondproblemen en slikstoornissen in de palliatieve fase is begin 2025 vernieuwd. Hoe kunnen zorgverleners, mondzor… Lees verder 10-09-2025 Mondzorgpodcast aflevering 5: Inclusieve arbeidsmarkt Wat als iederéén een plek zou hebben op de werkvloer, ook mensen die niet vanzelfsprekend meekomen in de maatschappij? In de vi… Lees verder 12-05-2025 MondzorgPodcast aflevering 4: Samen zorgen, waar ligt de grens? MondzorgPodcast aflevering 4: Samen zorgen, waar ligt de grens? Home Hoe werk je als mantelzorger en zorgprof… Lees verder

Op de hoogte blijven?

Wil je regelmatig geïnformeerd worden over wat er speelt op het gebied van mondzorg voor zorgafhankelijke mensen? Schrijf je dan hier in voor onze nieuwsbrief.

Home

Wat als iederéén een plek zou hebben op de werkvloer, ook mensen die niet vanzelfsprekend meekomen in de maatschappij? In de vijfde aflevering van de MondzorgPodcast staat een belangrijk maatschappelijk thema centraal: inclusie op de werkvloer. 

Samen met Henri Verhagen (Voorzitter van MetWerk en eigenaar van de Kroes), Marleen Braakhuis (Adviseur bij WSP West-Brabant) en Wilco de Hoogh (Coördinator SLM bij MondzorgPlus) bespreken we hoe werkgevers echte kansen kunnen creëren voor mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie en wat daarvoor nodig is.

tussen MondzorgPlus en MidZuid begon met de wens om ook binnen de eigen organisatie kansen te bieden aan mensen met een beperking – dezelfde doelgroep waar ze in de zorg voor werken. Samen met TNO werd onderzocht hoe technologie kon helpen om foutloos en zelfstandig werk te verrichten.

Inmiddels zijn via MidZuid meerdere medewerkers gestart bij MondzorgPlus, onder wie Ryan. Wat voor hem begon als een proefperiode, groeide uit tot een volwaardige baan. “Ik had vroeger geen structuur en geen fijne tijd” vertelt Ryan. “Nu heb ik ritme, vertrouwen en werkplezier.”

De begeleiding vanuit MidZuid en de open houding van het team maakten het verschil. Wilco: “In het begin was er wat twijfel. Maar zodra de medewerkers er waren, verdween dat volledig. Zij horen er gewoon bij.”

Conclusie

Of het nu gaat om een fabriek of een zorgorganisatie: wie ruimte maakt voor inclusie, krijgt er veel voor terug. Meer werkplezier, sterkere teams en mensen die opbloeien.

Zoals Henri Verhagen afsluit: “Niemand wordt gelukkig van thuis op de bank zitten. Maar een veilige werkplek waar je wordt gewaardeerd? Dáár groeien mensen van. Inclusie is niet ingewikkeld. Het is vooral: gewoon doen.”

Beluister de aflevering

Ben je nieuwsgierig geworden naar de volledige aflevering van de MondzorgPodcast? Je kunt deze beluisteren en bekijken op Spotify. Daar vind je ook eerdere afleveringen terug. Volg ons en blijf als eerste op de hoogte van nieuwe afleveringen.

Relevante artikelen

08-12-2023 Participatie van mensen met afstand tot arbeidsmarkt vergroot het arbeidspotentieel en verlicht de druk in tijden van krapte Participatie van mensen met afstand tot arbeidsmarkt vergroot het arbeidspotentieel en verlicht de druk in tijden van krapte … Lees verder 04-11-2021 MondzorgPlus, MidZuid en TNO winnaars Challenge Tech for Inclusion 2021 Wij kijken uit naar de start van deze groeipilot! De Coalitie voor Technologie en Inclusie (CTI) heeft werkgevers, technologieo… Lees verder 12-05-2025 MondzorgPodcast aflevering 4: Samen zorgen, waar ligt de grens? MondzorgPodcast aflevering 4: Samen zorgen, waar ligt de grens? Home Hoe werk je als mantelzorger en zorgprof… Lees verder

Op de hoogte blijven?

Wil je regelmatig geïnformeerd worden over wat er speelt op het gebied van mondzorg voor zorgafhankelijke mensen? Schrijf je dan hier in voor onze nieuwsbrief.

Home

Hoe werk je als mantelzorger en zorgprofessional goed samen, zonder elkaar te overvragen? De grens tussen formele en informele zorg vervaagt. Steeds vaker wordt een beroep gedaan op het netwerk rond de cliënt. In deze aflevering van de MondzorgPodcast delen Hanneke Lugtenberg (coördinerend en persoonlijk begeleider bij Stichting Pim, en bestuurslid bij Skilz) en Mirjam Wolff (mantelzorger van haar zoon en vader) hun ervaringen. Ze pleiten voor open communicatie, duidelijke grenzen en een gedeelde focus op goede zorg. Wat werkt in de praktijk, wat belemmert?

Luister of kijk de aflevering terug

Je luistert de aflevering terug op Spotify. Hier vind je ook eerdere afleveringen terug en ben je als eerste op de hoogte van een nieuwe aflevering. Liever kijken? De aflevering is ook te zien op YouTube.

Geen strakke scheidslijn tussen formeel en informeel

Een belangrijk inzicht uit de praktijk is dat er geen strakke grens bestaat tussen formele en informele zorg. “Er is geen sluitende overgang van formele naar informele zorg of andersom. Voor iedereen is het anders.” merkt mantelzorger Mirjam Wolff op. Met andere woorden: elke situatie vraagt om maatwerk en afstemming.

Hanneke Lugtenberg ziet dat samenwerking tussen professionele krachten en familieleden steeds vaker voorkomt en ook noodzakelijk is. “Mantelzorg betrokken op allerlei vlakken zou eigenlijk vanzelfsprekend moeten zijn. Die betrokkenheid komt uiteindelijk ten goede aan de persoon die zorg nodig heeft en kan bovendien de werkdruk voor professionals verlichten, zij het vanuit een andere intentie dan enkel efficiëntie. Het gaat erom dat iedereen samenwerkt aan hetzelfde doel: de best mogelijke zorg en kwaliteit van leven voor de zorgvrager.’

Balanceren tussen willen helpen en moeten helpen

Ondanks de gezamenlijke wens om goed samen te werken, schuilt er een duidelijk spanningsveld: de toenemende druk op mantelzorgers. Veel familieleden willen graag bijdragen, maar voelen zich soms genoodzaakt om bij te springen vanwege structurele personeelstekorten. De zorg dreigt daarmee informele inzet als vangnet te gebruiken, in plaats van als gelijkwaardige aanvulling.

Hanneke Lugtenberg waarschuwt voor deze verschuiving: “Waar ik bang voor ben, is dat de zorg zo wordt uitgekleed dat er alleen nog basiszorg overblijft. Terwijl iemand misschien net zoveel baat heeft of misschien wel méér bij een halfuurtje buiten wandelen.”

Ze doelt daarmee op het risico dat zorgprofessionals, door werkdruk, nog uitsluitend kerntaken kunnen uitvoeren (zoals wassen, medicatie en voeding), terwijl welzijn en persoonlijke aandacht onder druk komen te staan. In zulke gevallen wordt al snel van mantelzorgers verwacht dat zij die elementen – zoals een gesprek, een uitstapje of een wandeling – overnemen.
Het is daarom van groot belang dat zorgorganisaties actief de balans bewaken: wat kunnen en willen mantelzorgers en vrijwilligers bijdragen, en waar ligt de blijvende verantwoordelijkheid van professionals? Alleen dan ontstaat een samenwerking die werkbaar en duurzaam is.

Samen de zorg dragen door open communicatie

Een goede samenwerking tussen mantelzorgers, vrijwilligers en zorgprofessionals begint bij open communicatie en onderling vertrouwen. Als iedereen weet wat van de ander verwacht mag worden, ontstaat er ruimte om samen te zorgen op een manier die prettig en effectief is. Voor zorgprofessionals betekent dit dat er ruimte moet zijn om afspraken te maken die passen bij de dagelijkse praktijk. Voor mantelzorgers is het essentieel dat ze zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelen.

Zorgorganisaties en hun management spelen hierin een sleutelrol. Door het gesprek bewust en vroegtijdig aan te gaan – wat kan en wil iemand bijdragen, waar liggen de grenzen, hoe zorgen we samen voor balans – ontstaat een gedeeld verantwoordelijkheidsgevoel. Betrek mantelzorgers op een laagdrempelige manier bij dagelijkse activiteiten, zoals een wandeling, een gesprek of praktische ondersteuning. Zo groeit de samenwerking op natuurlijke wijze, in het tempo dat past bij cliënt en omgeving.

Hanneke en Mirjam benadrukken dat deze samenwerking alleen goed werkt in een open en persoonlijke sfeer. Het vraagt om flexibiliteit van beide kanten en om voortdurende aandacht voor wat nodig is om het werkbaar en waardevol te houden. Wanneer mantelzorgers ervaren dat hun inzet welkom is en niet als verplichting voelt, zijn ze vaak bereid méér te doen dan verwacht, wat direct bijdraagt aan de kwaliteit van zorg en welzijn van de cliënt.

Blik op de toekomst

Hanneke en Mirjam kijken met vertrouwen en realisme naar de toekomst van de zorg. Ze zien veelbelovende voorbeelden van samenwerking tussen formele en informele zorg, maar benadrukken dat deze voorbeelden breed gedragen moet worden om echt verschil te maken binnen zorgorganisaties.

Mirjam spreekt de hoop uit dat binnen tien jaar alle woonzorgcentra en instellingen werken zoals bij Stichting Pim: met oprechte aandacht voor de mens achter de zorgvraag en met een vanzelfsprekende betrokkenheid van familie en naasten. “Dat zou de nieuwe norm moeten zijn” stelt ze.

Hanneke sluit zich daarbij aan en onderstreept het belang van hernieuwde aandacht voor de kern van het vak. “Richt je op waarom mensen ooit voor de zorg kozen: om echt goede zorg te bieden. Ga daarover met elkaar in gesprek. Dat is waar professionals, mantelzorgers én cliënten gelukkig van worden.”

Conclusie

Concluderend is informele zorg geen noodoplossing, maar een volwaardige partner van de formele zorg. Wanneer zorgprofessionals en mantelzorgers met open vizier en wederzijds vertrouwen samenwerken, ontstaat er een krachtige alliantie rondom de cliënt. Het vraagt om heldere communicatie, respect voor ieders rol en duidelijke grenzen, maar het levert veel op: gemotiveerde zorgverleners, betrokken familieleden en bovenal tevreden cliënten.

Met zo’n gezamenlijke aanpak kunnen we de toekomst van de zorg met vertrouwen tegemoet zien. Een toekomst waarin goede zorg gedragen wordt door bevlogen professionals, betrokken mantelzorgers en waardevolle vrijwilligers.

Relevante artikelen

10-03-2025 MondzorgPodcast aflevering 3: Informele zorg in de praktijk Mantelzorgers, vrijwilligers en naasten spelen een steeds grotere rol in de zorg voor bewoners van zorginstellingen. Hoe de sam… Lees verder 16-10-2023 Anders werken binnen de zorg: een intensievere samenwerking tussen informele en formele zorg Onder het motto ‘ouder worden, jezelf blijven’ biedt zorgorganisatie Groenhuysen overwegend ouderen de mogelijkheid om op eigen… Lees verder 19-10-2022 Mantelzorger aan het woord: De meerwaarde van mondzorg op locatie “Eerst wisten wij helemaal niet dat een tandarts kon behandelen op de kamer van mijn schoonzus. Dit is echt een meerwaarde.” Lees verder

Op de hoogte blijven?

Wil je regelmatig geïnformeerd worden over wat er speelt op het gebied van mondzorg voor zorgafhankelijke mensen? Schrijf je dan hier in voor onze nieuwsbrief. Volg ons ook op

Home

De zorgsector staat onder druk en mantelzorgers, vrijwilligers en naasten spelen een steeds grotere rol in de ondersteuning van zorgbehoevenden. Maar hoe werken formele en informele zorgverleners samen? Welke methodieken worden ingezet om deze samenwerking te optimaliseren? En welke uitdagingen komen hierbij kijken? In de eerste aflevering van deze tweedelige podcast over informele zorg spreken we met Hanneke van der Meide en Eugenie Gosselink over informele zorg in de praktijk.

Luister of kijk de aflevering terug

Je luistert de aflevering terug op Spotify. Hier vind je ook eerdere afleveringen terug en ben je als eerste op de hoogte van een nieuwe aflevering. Liever kijken? De aflevering is ook te zien op YouTube.

De rol van informele zorg in zorginstellingen

Informele zorg omvat alle onbetaalde zorg die mantelzorgers, vrijwilligers en naasten bieden aan zorgbehoevenden. Dit varieert van persoonlijke verzorging, zoals helpen met aankleden en eten, tot emotionele ondersteuning en regelwerk.

Hanneke van der Meide, programmamanager bij Zorggroep Elde Maasduinen, benadrukt dat de overgang van thuis wonen naar een zorginstelling vaak een omslag betekent voor mantelzorgers: “Voorheen speelden naasten een actieve rol in de zorg en ondersteuning van hun familielid. Zodra iemand in een woonzorglocatie gaat wonen, lijkt die rol ineens te veranderen. Wij willen juist dat die betrokkenheid behouden blijft.”

Een belangrijk onderdeel van informele zorg is mondzorg. Steeds meer zorginstellingen erkennen de impact van een gezonde mond op het welzijn van bewoners. Eugenie Gosselink, preventie-assistente bij MondzorgPlus, benadrukt waarom mondzorg zo belangrijk is: “Slechte mondzorg kan leiden tot pijn, ongemak en zelfs ondervoeding. Daarnaast heeft het ook een sociale impact: als iemand een slechte adem heeft, kan dat een barrière vormen voor sociale interactie.”

Mantelzorgers kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan mondzorg, bijvoorbeeld door extra poetsbeurten of regelmatige controle.

Mondzorg als gedeelde verantwoordelijkheid

Een succesvolle samenwerking tussen zorgprofessionals en informele zorgverleners vraagt om duidelijke afspraken en wederzijds begrip. Hanneke zegt: “Het is belangrijk om mantelzorgers niet alleen taken te geven, maar hen echt als gelijkwaardige partners te zien in de zorg rondom een bewoner.” Eugenie vult aan: “Soms kan een kleine handeling, zoals een mantelzorger die drie keer per week extra poetst, al een groot verschil maken. “We zien direct verbeteringen in de mondgezondheid van bewoners als mantelzorgers actief betrokken worden.”

Een mooi initiatief zou kunnen zijn dat er per afdeling een verantwoordelijke wordt ingezet om mondzorg te verlenen, wat zowel een zorgmedewerker, vrijwilliger als mantelzorger kan zijn. Dit zorgt voor meer structurele aandacht voor mondgezondheid en verlaagt de werkdruk op het zorgpersoneel.

Structuur en ondersteuning van informele zorgverleners

Om de samenwerking met informele zorgverleners te verbeteren, worden binnen zorginstellingen methodieken toegepast zoals de COUP-methode (Contact leggen, Ondersteunen, Uitnodigen en Participeren), het SOFA-model (Samenwerken, Ondersteunen, Faciliteren en Afstemmen) en het WIFA-model (Waarderen, Informeren, Faciliteren en Afstemmen).

Hanneke: “Het is belangrijk om mantelzorgers niet alleen taken te geven, maar hen echt als gelijkwaardige partners te zien in de zorg rondom een bewoner.” Zorggroep Elde Maasduinen biedt mantelzorgers en vrijwilligers ook praktische ondersteuning via cursussen en e-learning modules. Hierin wordt onder andere mondzorg meegenomen, zodat zij weten hoe ze hieraan kunnen bijdragen.

Uitdagingen en dilemma’s: waar liggen de knelpunten?

Ondanks de voordelen van informele zorg zijn er ook uitdagingen. Een veelgehoord probleem is de drempel om hulp te vragen, zowel bij zorgmedewerkers als bij mantelzorgers. Hanneke: “We merken dat medewerkers soms terughoudend zijn om taken te delen, uit angst dat mantelzorgers overbelast raken. Maar in de praktijk zien we dat mantelzorgers juist blij zijn als ze een rol kunnen blijven spelen.”

Een ander dilemma is het gebrek aan kennis en begeleiding bij mantelzorgers. Dagelijkse handelingen, zoals mondzorg, kunnen door verschillende omstandigheden uitdagend zijn. Eugenie merkt op: “Mondzorg is niet voor iedereen vanzelfsprekend. We merken dat als we mantelzorgers begeleiden en eenvoudige poetsinstructies geven, ze veel meer durven en kunnen bijdragen.”

Daarnaast spelen wet- en regelgeving een rol. Hoewel mantelzorgers eigenlijk heel veel handelingen mogen uitvoeren. Hanneke: “Er wordt vaak gedacht dat wet- en regelgeving informele zorg beperkt, maar dat is niet altijd zo. “Het gaat vaak meer om interpretatie dan om echte belemmeringen.”

Door deze uitdagingen bespreekbaar te maken en mantelzorgers beter te ondersteunen, kan de samenwerking tussen formele en informele zorg verder verbeterd worden.

Deel 2 is te beluisteren in mei 2025

In de volgende aflevering van de MondzorgPodcast gaan we dieper in op de structurele uitdagingen van informele zorg, zoals de toenemende druk op mantelzorgers en de noodzaak om hen beter te ondersteunen.

Op de hoogte blijven?

Wil je regelmatig geïnformeerd worden over wat er speelt op het gebied van mondzorg voor zorgafhankelijke mensen? Schrijf je dan hier in voor onze nieuwsbrief. Volg ons ook op

Home

In de tweede aflevering van de MondzorgPodcast wordt afweergedrag bij zorgafhankelijke mensen besproken, een veelvoorkomende uitdaging voor zorgprofessionals. De aflevering biedt inzichten in de oorzaken van dit gedrag, de Wet Zorg en Dwang en praktische tips voor zorgverleners. Deskundigen Justa Bos, eigenaar van Bos Zorgtoezicht & Advies en verzorgt scholing op het gebied van de Wet Zorg en Dwang, Cor Reusen, fysiotherapeut bij EstaSI Trainingen en consulent SI voor Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE) en Annemieke Timmers, regiohoofd en preventie-assistente bij MondzorgPlus delen hun kennis en ervaringen over het herkennen en effectief omgaan met afweergedrag. In dit artikel vatten we de belangrijkste punten van de podcast samen.

Wat is afweergedrag?

Afweergedrag is een reactie die vaak voorkomt bij mensen die afhankelijk zijn van zorg. Het kan zich op verschillende manieren uiten, zoals het hoofd wegdraaien, de mond dicht houden of duwen. Dit gedrag heeft vaak een beschermend karakter, omdat het cliënten helpt om zich te verweren tegen situaties die zij als bedreigend ervaren. Het is een gezonde reactie, maar voor zorgverleners kan het tegelijkertijd lastig zijn om het juiste evenwicht te vinden tussen respect voor de cliënt en de benodigde zorg.

“Het is nooit onwil als de cliënt verzet toont, het is het onvermogen om het anders vorm te geven.”

– Cor Reuzen, fysiotherapeut bij EstaSI Trainingen en consulent SI door Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE)

Oorzaken van afweergedrag

Afweergedrag kan veroorzaakt worden door verschillende factoren, vaak speelt de cognitieve toestand van de cliënt een grote rol. Wanneer cognitieve functies, zoals geheugen of begrip, verminderen, kan het voor cliënten moeilijk worden om te begrijpen wat er rondom hen gebeurt. Dit kan hen onveilig laten voelen, wat hun afweergedrag versterkt. Daarnaast kunnen negatieve eerdere ervaringen, bijvoorbeeld met zorg of pijn, bijdragen aan het ontstaan van verzet. Cor legt uit: “Wanneer de cognitie wegvalt en betekenis geven niet meer mogelijk is, wordt afweergedrag versterkt.” Ook de snelheid van zorgverlening speelt een belangrijke rol. Als zorgverleners te snel handelen of onvoldoende tijd nemen voor een cliënt, kan dit voor de cliënt als een bedreiging voelen. Cor benadrukt: “Als we niet begrijpen wat er gebeurt, verzetten we ons instinctief.”

Wet Zorg en Dwang: kader voor afweergedrag

De Wet Zorg en Dwang biedt zorgverleners een kader voor het omgaan met verzet van cliënten. Deze wet bepaalt wanneer zorg tegen de wil van een cliënt mag worden verleend, op voorwaarde dat dit nodig is om ernstig nadeel voor de cliënt te voorkomen. Justa Bos benadrukt dat het recht op verzet een fundamenteel mensenrecht is, maar dat dit recht niet onbegrensd is. Soms is het noodzakelijk om zorg te bieden, zelfs als de cliënt zich verzet, maar dit moet zorgvuldig worden afgewogen. “Afweergedrag kan ethisch lastig zijn,” stelt Justa. “De vraag is wanneer verzet schadelijk is voor de cliënt. Wat is in dit geval de beste benadering?” Dit maakt het belangrijk dat zorgverleners niet alleen de wet kennen, maar ook de ethische implicaties begrijpen van het overnemen van de regie van een cliënt.

“Kennis over de wet en over afweergedrag verhoogt echt de kwaliteit van zorgverlening en het ‘cliënt centraal gevoel.”

– Justa Bos, eigenaar van Bos Zorgtoezicht & Advies en geeft scholingen over de Wet Zorg en Dwang

Omgaan met afweergedrag

De podcast biedt waardevolle inzichten in het omgaan met afweergedrag. Het is van wezenlijk belang om met empathie en geduld te benaderen. Een sleutelstrategie is te vertragen en nauwkeurig te observeren, zoals Annemieke Timmers aangeeft. Het contact met de cliënt moet altijd centraal staan en hierbij kunnen technieken, zoals ‘dansen met de cliënt’, effectief zijn in het creëren van vertrouwen en het verlagen van weerstand.

“Als iemand niet wil zitten, behandel ik diegene gewoon staand. Dan moet ik maar meegaan met wat diegene wil.”

– Annemieke Timmers, regiohoofd en preventieassistente bij MondzorgPlus

Praktische tips voor omgaan met afweergedrag

• Leer de cliënt kennen: Maak tijd voor observatie en interactie. Begrijp de unieke kenmerken en gewoonten van elke cliënt om een effectievere benadering te plannen.
• Periodieke casusbesprekingen: Deel ervaringen binnen het team om van elkaar te leren.
• Rust en communicatie: Blijf kalm, zelfs in gehaaste situaties. Houd communicatie simpel en direct om misverstanden te minimaliseren.
• Gebruik van rituelen: Wekelijkse routines of bekende stimuli kunnen helpen om stress te reduceren en voorspelbaarheid te bieden aan cliënten.
• Samenwerking met externe partijen: Het betrekken van externe specialisten kan nieuwe inzichten bieden en helpen bij complexe gevallen van afweergedrag.

Luister de aflevering terug

Afweergedrag is een complex en vaak onderschat probleem in de zorg voor kwetsbare cliënten. De tweede aflevering van de MondzorgPodcast biedt waardevolle inzichten in hoe zorgverleners effectief kunnen omgaan met afweergedrag. Het begrijpen van de oorzaken, het gebruik van de Wet zorg en dwang als richtlijn en het toepassen van praktische tips zoals geduld, observatie en multidisciplinair overleg, kunnen helpen om de zorg voor cliënten te verbeteren en afweergedrag te verminderen. De tweede aflevering van de MondzorgPodcast kun je hier terugluisteren of ga naar Spotify.

Op de hoogte blijven?

Wil je regelmatig geïnformeerd worden over wat er speelt op het gebied van mondzorg voor zorgafhankelijke mensen? Schrijf je dan hier in voor onze nieuwsbrief. Volg ons ook op

Home

In de eerste aflevering van de MondzorgPodcast staat de vernieuwde richtlijn Mondverzorging centraal. Gert-Jan van der Putten, specialist ouderengeneeskunde en voorzitter van Skilz, Hanneke Lugtenberg, coördinerend begeleider bij Stichting Pim en bestuurslid bij Skilz, en Natasja Drewes, manager kwaliteit en opleidingen en mantelzorger, delen hun inzichten met podcast host Daphne Drolinga. Samen bespreken ze hoe de vernieuwde richtlijn binnen zorginstellingen kan worden geïmplementeerd.

Het belang van mondgezondheid

Mondgezondheid gaat veel verder dan alleen een frisse adem of het voorkomen van gaatjes. Onvoldoende mondverzorging kan serieuze gevolgen hebben voor de algehele gezondheid. Zo kunnen bacteriën uit de mond via de luchtwegen een longinfectie veroorzaken, wat met name gevaarlijk is voor zorgafhankelijke mensen.

“Hoe komt het dat je tandenpoetsen voor jezelf als prioriteit ziet, maar dit niet hetzelfde geldt voor je cliënten? Dat vind ik opvallend.”

– Gert-Jan van der Putten, specialist ouderengeneeskunde en voorzitter van Skilz.

Er is ook een duidelijke relatie tussen mondinfecties en diabetes. Ontstekingen in de mond kunnen schommelingen in de bloedsuikerspiegel veroorzaken, waardoor het beheren van diabetes bemoeilijkt wordt. Dit benadrukt het belang van goede mondzorg voor de algehele gezondheid.

De vernieuwde richtlijn

Skilz, de Stichting Kwaliteitsimpuls Langdurige Zorg, werkt aan het verbeteren van de kwaliteit in de langdurige zorg. In samenwerking met cliënten en zorgverleners ontwikkelt Skilz richtlijnen die breed gedragen worden en aansluiten op de praktijk. Deze aanpak maakt het makkelijker om de richtlijnen in zorginstellingen te implementeren.

De vernieuwde richtlijn Mondverzorging legt extra nadruk op de zorg voor ouderen én mensen met een beperking. Sinds de vorige richtlijn uit 2007 zijn er veel nieuwe inzichten ontstaan, waaronder meer aandacht voor de omgang met cliënten die afwerend gedrag vertonen tijdens de mondzorg. Hanneke Lugtenberg en Natasja Drewes delen hun ervaringen en de uitdagingen die zij tegenkomen in de zorg voor mensen met een beperking.

“We hebben nu een duidelijke leidraad die ons helpt de zorg voor mensen met een beperking te verbeteren.”

– Hanneke Lugtenberg, coördinerend begeleider bij Stichting Pim.

Praktische tips voor zorgverleners

Naast de vernieuwde richtlijn biedt de podcast ook praktische tips voor zorgverleners. Een belangrijk advies is om geduldig te zijn en voldoende tijd te nemen. Bij cliënten met een beperking kan het helpen om de tandenborstel eerst te laten zien en rustig af te wachten, totdat de cliënt de mond opent. Forceren kan leiden tot weerstand en frustratie.

“Soms moet je gewoon wachten. Bij mijn dochter tel ik tot tien voordat ze haar mond opent.”

– Natasja Drewes, manager kwaliteit en opleidingen bij MondzorgPlus en mantelzorger voor haar meervoudig gehandicapte dochter.

Luister de aflevering terug

De eerste aflevering van de MondzorgPodcast biedt niet alleen waardevolle inzichten in de vernieuwde richtlijn Mondverzorging, maar ook praktische handvatten voor zorgverleners. Ben je nieuwsgierig geworden naar de aflevering? Luister hieronder of via Spotify en andere populaire streamingdiensten.