Hoe werk je als mantelzorger en zorgprofessional goed samen, zonder elkaar te overvragen? De grens tussen formele en informele zorg vervaagt. Steeds vaker wordt een beroep gedaan op het netwerk rond de cliënt. In deze aflevering van de MondzorgPodcast delen Hanneke Lugtenberg (coördinerend en persoonlijk begeleider bij Stichting Pim, en bestuurslid bij Skilz) en Mirjam Wolff (mantelzorger van haar zoon en vader) hun ervaringen. Ze pleiten voor open communicatie, duidelijke grenzen en een gedeelde focus op goede zorg. Wat werkt in de praktijk, wat belemmert?

Luister of kijk de aflevering terug

Je luistert de aflevering terug op Spotify. Hier vind je ook eerdere afleveringen terug en ben je als eerste op de hoogte van een nieuwe aflevering. Liever kijken? De aflevering is ook te zien op YouTube.

Geen strakke scheidslijn tussen formeel en informeel

Een belangrijk inzicht uit de praktijk is dat er geen strakke grens bestaat tussen formele en informele zorg. “Er is geen sluitende overgang van formele naar informele zorg of andersom. Voor iedereen is het anders.” merkt mantelzorger Mirjam Wolff op. Met andere woorden: elke situatie vraagt om maatwerk en afstemming.

Hanneke Lugtenberg ziet dat samenwerking tussen professionele krachten en familieleden steeds vaker voorkomt en ook noodzakelijk is. “Mantelzorg betrokken op allerlei vlakken zou eigenlijk vanzelfsprekend moeten zijn. Die betrokkenheid komt uiteindelijk ten goede aan de persoon die zorg nodig heeft en kan bovendien de werkdruk voor professionals verlichten, zij het vanuit een andere intentie dan enkel efficiëntie. Het gaat erom dat iedereen samenwerkt aan hetzelfde doel: de best mogelijke zorg en kwaliteit van leven voor de zorgvrager.’

Balanceren tussen willen helpen en moeten helpen

Ondanks de gezamenlijke wens om goed samen te werken, schuilt er een duidelijk spanningsveld: de toenemende druk op mantelzorgers. Veel familieleden willen graag bijdragen, maar voelen zich soms genoodzaakt om bij te springen vanwege structurele personeelstekorten. De zorg dreigt daarmee informele inzet als vangnet te gebruiken, in plaats van als gelijkwaardige aanvulling.

Hanneke Lugtenberg waarschuwt voor deze verschuiving: “Waar ik bang voor ben, is dat de zorg zo wordt uitgekleed dat er alleen nog basiszorg overblijft. Terwijl iemand misschien net zoveel baat heeft of misschien wel méér bij een halfuurtje buiten wandelen.”

Ze doelt daarmee op het risico dat zorgprofessionals, door werkdruk, nog uitsluitend kerntaken kunnen uitvoeren (zoals wassen, medicatie en voeding), terwijl welzijn en persoonlijke aandacht onder druk komen te staan. In zulke gevallen wordt al snel van mantelzorgers verwacht dat zij die elementen – zoals een gesprek, een uitstapje of een wandeling – overnemen.
Het is daarom van groot belang dat zorgorganisaties actief de balans bewaken: wat kunnen en willen mantelzorgers en vrijwilligers bijdragen, en waar ligt de blijvende verantwoordelijkheid van professionals? Alleen dan ontstaat een samenwerking die werkbaar en duurzaam is.

Samen de zorg dragen door open communicatie

Een goede samenwerking tussen mantelzorgers, vrijwilligers en zorgprofessionals begint bij open communicatie en onderling vertrouwen. Als iedereen weet wat van de ander verwacht mag worden, ontstaat er ruimte om samen te zorgen op een manier die prettig en effectief is. Voor zorgprofessionals betekent dit dat er ruimte moet zijn om afspraken te maken die passen bij de dagelijkse praktijk. Voor mantelzorgers is het essentieel dat ze zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelen.

Zorgorganisaties en hun management spelen hierin een sleutelrol. Door het gesprek bewust en vroegtijdig aan te gaan – wat kan en wil iemand bijdragen, waar liggen de grenzen, hoe zorgen we samen voor balans – ontstaat een gedeeld verantwoordelijkheidsgevoel. Betrek mantelzorgers op een laagdrempelige manier bij dagelijkse activiteiten, zoals een wandeling, een gesprek of praktische ondersteuning. Zo groeit de samenwerking op natuurlijke wijze, in het tempo dat past bij cliënt en omgeving.

Hanneke en Mirjam benadrukken dat deze samenwerking alleen goed werkt in een open en persoonlijke sfeer. Het vraagt om flexibiliteit van beide kanten en om voortdurende aandacht voor wat nodig is om het werkbaar en waardevol te houden. Wanneer mantelzorgers ervaren dat hun inzet welkom is en niet als verplichting voelt, zijn ze vaak bereid méér te doen dan verwacht, wat direct bijdraagt aan de kwaliteit van zorg en welzijn van de cliënt.

Conclusie

Concluderend is informele zorg geen noodoplossing, maar een volwaardige partner van de formele zorg. Wanneer zorgprofessionals en mantelzorgers met open vizier en wederzijds vertrouwen samenwerken, ontstaat er een krachtige alliantie rondom de cliënt. Het vraagt om heldere communicatie, respect voor ieders rol en duidelijke grenzen, maar het levert veel op: gemotiveerde zorgverleners, betrokken familieleden en bovenal tevreden cliënten.

Met zo’n gezamenlijke aanpak kunnen we de toekomst van de zorg met vertrouwen tegemoet zien. Een toekomst waarin goede zorg gedragen wordt door bevlogen professionals, betrokken mantelzorgers en waardevolle vrijwilligers.