De zorgsector staat onder druk en mantelzorgers, vrijwilligers en naasten spelen een steeds grotere rol in de ondersteuning van zorgbehoevenden. Maar hoe werken formele en informele zorgverleners samen? Welke methodieken worden ingezet om deze samenwerking te optimaliseren? En welke uitdagingen komen hierbij kijken? In de eerste aflevering van deze tweedelige podcast over informele zorg spreken we met Hanneke van der Meide en Eugenie Gosselink over informele zorg in de praktijk.

Luister of kijk de aflevering terug

Je luistert de aflevering terug op Spotify. Hier vind je ook eerdere afleveringen terug en ben je als eerste op de hoogte van een nieuwe aflevering. Liever kijken? De aflevering is ook te zien op YouTube.

De rol van informele zorg in zorginstellingen

Informele zorg omvat alle onbetaalde zorg die mantelzorgers, vrijwilligers en naasten bieden aan zorgbehoevenden. Dit varieert van persoonlijke verzorging, zoals helpen met aankleden en eten, tot emotionele ondersteuning en regelwerk.

Hanneke van der Meide, programmamanager bij Zorggroep Elde Maasduinen, benadrukt dat de overgang van thuis wonen naar een zorginstelling vaak een omslag betekent voor mantelzorgers: “Voorheen speelden naasten een actieve rol in de zorg en ondersteuning van hun familielid. Zodra iemand in een woonzorglocatie gaat wonen, lijkt die rol ineens te veranderen. Wij willen juist dat die betrokkenheid behouden blijft.”

Een belangrijk onderdeel van informele zorg is mondzorg. Steeds meer zorginstellingen erkennen de impact van een gezonde mond op het welzijn van bewoners. Eugenie Gosselink, preventie-assistente bij MondzorgPlus, benadrukt waarom mondzorg zo belangrijk is: “Slechte mondzorg kan leiden tot pijn, ongemak en zelfs ondervoeding. Daarnaast heeft het ook een sociale impact: als iemand een slechte adem heeft, kan dat een barrière vormen voor sociale interactie.”

Mantelzorgers kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan mondzorg, bijvoorbeeld door extra poetsbeurten of regelmatige controle.

Mondzorg als gedeelde verantwoordelijkheid

Een succesvolle samenwerking tussen zorgprofessionals en informele zorgverleners vraagt om duidelijke afspraken en wederzijds begrip. Hanneke zegt: “Het is belangrijk om mantelzorgers niet alleen taken te geven, maar hen echt als gelijkwaardige partners te zien in de zorg rondom een bewoner.” Eugenie vult aan: “Soms kan een kleine handeling, zoals een mantelzorger die drie keer per week extra poetst, al een groot verschil maken. “We zien direct verbeteringen in de mondgezondheid van bewoners als mantelzorgers actief betrokken worden.”

Een mooi initiatief zou kunnen zijn dat er per afdeling een verantwoordelijke wordt ingezet om mondzorg te verlenen, wat zowel een zorgmedewerker, vrijwilliger als mantelzorger kan zijn. Dit zorgt voor meer structurele aandacht voor mondgezondheid en verlaagt de werkdruk op het zorgpersoneel.

Uitdagingen en dilemma’s: waar liggen de knelpunten?

Ondanks de voordelen van informele zorg zijn er ook uitdagingen. Een veelgehoord probleem is de drempel om hulp te vragen, zowel bij zorgmedewerkers als bij mantelzorgers. Hanneke: “We merken dat medewerkers soms terughoudend zijn om taken te delen, uit angst dat mantelzorgers overbelast raken. Maar in de praktijk zien we dat mantelzorgers juist blij zijn als ze een rol kunnen blijven spelen.”

Een ander dilemma is het gebrek aan kennis en begeleiding bij mantelzorgers. Dagelijkse handelingen, zoals mondzorg, kunnen door verschillende omstandigheden uitdagend zijn. Eugenie merkt op: “Mondzorg is niet voor iedereen vanzelfsprekend. We merken dat als we mantelzorgers begeleiden en eenvoudige poetsinstructies geven, ze veel meer durven en kunnen bijdragen.”

Daarnaast spelen wet- en regelgeving een rol. Hoewel mantelzorgers eigenlijk heel veel handelingen mogen uitvoeren. Hanneke: “Er wordt vaak gedacht dat wet- en regelgeving informele zorg beperkt, maar dat is niet altijd zo. “Het gaat vaak meer om interpretatie dan om echte belemmeringen.”

Door deze uitdagingen bespreekbaar te maken en mantelzorgers beter te ondersteunen, kan de samenwerking tussen formele en informele zorg verder verbeterd worden.

Deel 2 is te beluisteren in mei 2025

In de volgende aflevering van de MondzorgPodcast gaan we dieper in op de structurele uitdagingen van informele zorg, zoals de toenemende druk op mantelzorgers en de noodzaak om hen beter te ondersteunen.