Een droge mond bevochtigen, de lippen verzorgen, voorzichtig reinigen of simpelweg opmerken dat eten ineens meer moeite kost: juist deze dagelijkse handelingen kunnen bijdragen aan het comfort van de cliënt. Daarmee is mondzorg in de palliatieve fase geen extra taak, maar onderdeel van comfortzorg. Ook wanneer behandelen steeds minder centraal staat, blijft aandacht voor de mond bijdragen aan het welzijn, de waardigheid en de kwaliteit van leven van de cliënt.

Wil je snel kunnen zien op welke signalen je moet letten en wat je zelf kunt doen? Download de poster ‘Mondzorg in de palliatieve fase’ en gebruik hem als praktisch hulpmiddel op de werkvloer.

Mondklachten zijn niet altijd direct zichtbaar en een cliënt geeft ze niet altijd zelf aan. Kijk daarom regelmatig in de mond én vraag hoe de mond aanvoelt. Let bijvoorbeeld op droge of plakkerige slijmvliezen, roodheid, witte aanslag, wondjes en voedselresten. Vraag ook naar pijn, een branderig gevoel, moeite met eten of slikken, een veranderde smaak of een slechte adem. Kan een cliënt dit zelf niet goed aangeven? Let dan extra op veranderingen in gedrag, eten of drinken.

Een droge mond komt veel voor in de palliatieve fase. Dit kan praten, slikken en eten moeilijker maken en een branderig of onaangenaam gevoel veroorzaken. Bevochtig de mond daarom regelmatig. Dit kan met kleine slokjes water, een speciale gel, spray of een nat gaasje. Bij klachten van of over een droge mond kan het nodig zijn om dit vaker te doen.

Droge lippen kunnen voor extra ongemak zorgen. Neem de lippen daarom mee tijdens de dagelijkse mondverzorging. Houd ze zacht en soepel met een vochtinbrengende crème of lippenbalsem.

Een schone mond blijft belangrijk, ook wanneer de cliënt minder aankan. Als basis wordt de mond twee tot vier keer per dag verzorgd. Kan de cliënt dit niet meer zelf, neem de mondverzorging dan over. Heeft de cliënt pijn, wondjes of een gevoelige mond? Reinig dan voorzichtig met een gaasje of zachte tandenborstel en gebruik lauwwarm water. Vergeet bij een gebitsprothese niet om deze ook schoon te maken.

Hoesten tijdens het eten of drinken, langdurig kauwen, voedsel weigeren of speekselverlies kunnen signalen zijn van slikproblemen. Ook een droge of pijnlijke mond kan het slikken moeilijker maken. Wees daarom voorzichtig bij de mondverzorging. Geef kleine hoeveelheden water en reinig de mond zo nodig met een nat gaasje. Merk je dat de slikproblemen toenemen? Bespreek dit dan met het zorgteam.

Wat passende mondzorg is, kan van moment tot moment verschillen. Kijk daarom niet alleen naar wat er in de mond aan de hand is, maar ook naar wat de cliënt op dat moment aankan. De ernst van de klacht, de fase van palliatieve zorg, de belastbaarheid en de wensen van de cliënt en/of naasten spelen allemaal mee. Soms is behandeling van de oorzaak nog passend. Op andere momenten ligt de nadruk vooral op het verminderen van ongemak en het behouden van comfort.

Je hoeft mondproblemen niet alleen op te lossen. Overleg met een arts, tandarts of mondzorgprofessional wanneer klachten toenemen, snel veranderen of wanneer je twijfelt over wat passend is. Denk bijvoorbeeld aan hevige pijn, toenemende witte aanslag, toenemende slikproblemen of weerstand tegen mondzorg. Door signalen op tijd te delen, kan samen worden bepaald welke zorg of behandeling op dat moment het beste aansluit bij de cliënt.