Voor kwetsbare ouderen is goede mondzorg niet vanzelfsprekend. Dementie, lichamelijke achteruitgang of complexe medische problematiek maken een bezoek aan de tandartspraktijk vaak lastig. Mondhygiënist-Geriatrie Maaike van Helvoirt-Bisschop zet zich dagelijks in voor deze groep cliënten. Ze werkt ambulant in zorginstellingen én in de algemene praktijk, en vertelt waarom juist de combinatie van preventie, persoonlijk contact en multidisciplinaire samenwerking haar vak zo bijzonder maakt.

“Ik wilde eigenlijk tandarts worden”

Voor Maaike begon de interesse in de mondzorg al op jonge leeftijd. “Ik wilde eigenlijk altijd tandarts worden,” vertelt ze. “Ik ben begonnen als tandartsassistent, daarna de opleiding mondhygiëne gaan doen en had het idee om vervolgens tandheelkunde te studeren. Maar tijdens de opleiding merkte ik dat mondhygiëne veel beter bij mij paste.”

Juist het preventieve karakter van het vak sprak haar aan. “Als mondhygiënist begeleid je cliënten langdurig. Je ziet iemand meerdere keren per jaar, bouwt een band op en bent betrokken bij het hele traject rondom mondgezondheid. Dat vind ik mooi. Niet alleen behandelen als er al problemen zijn, maar juist proberen problemen te voorkomen.”

Volgens Maaike vraagt dat om meer dan alleen vakinhoudelijke kennis. “Je moet mensen kunnen meenemen in gedragsverandering. Niet iedereen overtuig je op dezelfde manier. Dat sociale en communicatieve aspect vind ik interessant.”

Maaike volgde de opleiding Mondzorgkunde in Nijmegen. Ze omschrijft die periode als intensief. “Het waren lange dagen, veel theorie en veel oefenen in de kliniek. Je moest echt aanpoten.”

Vooral de combinatie van theorie en praktijk is haar bijgebleven. “Je leert niet alleen technische vaardigheden, maar ook hoe je cliënten begeleidt en behandelt.”

In het laatste deel van de opleiding kon ze zich verdiepen in specifieke doelgroepen, waaronder ouderen en mensen met een beperking. Tijdens haar stage in de ouderenzorg viel alles op zijn plek. “Daar ontdekte ik dat dit werk echt bij mij paste.” Een onderdeel dat haar goed is bijgebleven, was de samenwerking met verpleegkundestudenten. “Wij leerden hen over mondzorg en poetsinstructies. Zij leerden ons juist hoe je mensen helpt verplaatsen of ondersteunt bij lichamelijke beperkingen. Dat soort kennis is in de geriatrie heel waardevol.”

Ook een stage in Zweden gaf haar een andere kijk op ouderenzorg. “Daar was geriatrie veel zichtbaarder binnen de opleiding. Mondzorgprofessionals gingen met mobiele koffers het verzorgingshuis in en stages binnen de ouderenzorg waren vanzelfsprekend onderdeel van het curriculum.”

Als ambulant mondhygiënist werkt Maaike op locatie in zorginstellingen. Vaak behandelt ze cliënten gewoon op hun eigen kamer.

“Dat werkt rustiger,” legt ze uit. “Voor mensen met dementie is een vertrouwde omgeving belangrijk. Je hoeft iemand niet te verplaatsen naar een behandelkamer vol prikkels. Op de eigen kamer herkennen mensen hun spullen en voelen ze zich veiliger.”

Een werkdag begint meestal met overleg met de zorg. “Je bespreekt bijzonderheden, kijkt in dossiers en stemt af wat er speelt. Daarna begin je met behandelen.”

In het hele traject van behandelingen werkt ze nauw samen met de tandarts. “De tandarts maakt het mondzorgplan en ik voer dat uit. Als ik tijdens een behandeling iets signaleer, zoals een caviteit, drukplek of schimmelinfectie, overleg ik hoe we dat verder oppakken.”

Binnen de geriatrie draait het niet altijd om het meest perfecte behandelresultaat. “Je kijkt veel breder,” zegt Maaike. “Wat kan iemand lichamelijk nog aan? Hoe belastend is een behandeling? Wat past bij iemands levensfase?” Dat vraagt soms om andere keuzes. “Bij een jongere patiënt kies je misschien sneller voor een uitgebreid behandeltraject. Bij kwetsbare ouderen weeg je continu af wat nog haalbaar en zinvol is.”

Ook medische factoren spelen een grotere rol. “Veel ouderen gebruiken meerdere medicijnen, hebben slikproblemen of andere aandoeningen die invloed hebben op de mondgezondheid.” Volgens Maaike vraagt dat om maatwerk. “Soms pas je de behandelstoel aan omdat iemand niet goed plat kan liggen. Soms plan je kortere afspraken of neem je meer rustmomenten tussendoor.”

Maaike behoort tot een kleine groep professionals in Nederland met de titel Mondhygiënist-Geriatrie. Om die titel te behalen volgde ze een uitgebreid portfoliotraject. “Ik heb casussen beschreven, literatuuronderzoek gedaan en veel gereflecteerd op mijn eigen handelen,” vertelt ze. “Dat traject gaf verdieping in samenwerking, zorgplanning en complexe casuïstiek.”

Het traject duurde meerdere jaren en vroeg veel zelfreflectie. “Je kijkt kritisch naar je eigen handelen en leert verder kijken dan alleen het mondhygiënische deel van de behandeling.” De meerwaarde zit vooral in die bredere blik, aldus Maaike. “Je leert verbanden leggen tussen mondgezondheid, algemene gezondheid en kwaliteit van leven.”